Schokbetonerfgoed

Samenvatting

In de Noordoostpolder en Oostelijk Flevoland zijn ze nog volop te bewonderen: schuren van schokbeton, uitingen van snelle wederopbouw en innovatieve betonbouw. Het systeem van de Schokbeton-bouwelementen hielp een vlotte kolonisatie en bovendien bleven de kosten voor de overheid binnen de perken.

Bij Stichting Historisch Dronten zijn ze van mening dat deze schuren van cultuurhistorische waarde zijn omdat ze beeldbepalend zijn voor beide genoemde polders. Het bestuur van de Stichting heeft dan ook een brief geschreven naar het Openluchtmuseum in Arnhem met de vraag om de Schokbetonschuur op te nemen in de collectie door een afgebroken schuur opnieuw in het Openluchtmuseum op te bouwen. Het behoort immers tot het Flevolandse erfgoed. Het museum antwoordde dat de schuur het beste op de oorspronkelijke plaats kan worden behouden, omdat anders de historische context verloren gaat en het in die andere omgeving historische zeggingskracht verliest.

Maar wat was nu zo bijzonder aan deze Schokbeton-elementen? Vanwaar ook de ongebruikelijke naam? Eigenlijk is het min of meer bij toeval ontdekt. Ondernemer Gerrit Lieve reed met zijn kruiwagen rond 1930 met een lading beton naar een bouwplaats. Het wiel van de kruiwagen was kapot en schokte daardoor. Hij bemerkte, dat het beton sneller was uitgehard. Hij deed een test met een touw met knopen dat om het wiel was gemonteerd en wederom vond er een snellere verdichting en verharding plaats in die kruiwagen.
Door het schokken verdichtte de specie zich vrijwel direct. Er werd octrooi aangevraagd voor het idee van betonverdichting. Dat was niet alleen geschikt voor elementen voor montagebouw, maar voor veel meer zaken, die met montagebouw konden worden gerealiseerd, zoals tegels, trottoirbanden, schuttingen en zelfs luchtwachttorens. Door panelen te maken, die de sterkte verkregen door ribben, kon men degelijke landbouwschuren snel monteren.

In de praktijk van de productie wordt het mengsel van zand, cement, water en fijn grind gegoten in een mal, dat op een ‘tafel’ verticaal op en neer wordt geschud, waarbij het beton in elkaar wordt gedrukt. Het beton krijgt een zeer glad oppervlak en kan snel worden gebruikt. Een snelle productie was mogelijk, omdat er geen bekisting bij nodig was. De Marshallhulp was ook bij deze ontwikkeling een welkome financieringsbron en binnen een jaar werd een geheel nieuw type schuur ontwikkeld.
In de loop van de jaren heeft NV Schokbeton 978 schuren in de Noordoostpolder gebouwd en 83 in Oostelijk Flevoland. De merknaam Schokbeton kwam in 1962 in Canadese handen en na wat overnames, verkrijgingen van meerderheidsbelangen en fusies, volgde in 2015 een faillissement.
Tekst Kees Hermus/Flevopost

Openingsbeeld: Transport van de elementen. (Flevopost)