Op pad in Oost-Groningen en Duits Rheiderland
Samenvatting
Met drie bestuursleden namen we deel aan de excursie van de boerderijenstichting Groningen op zaterdagmiddag 20 juni 2026. Het werd al met al een geslaagde excursie. Veel 'vernieuwbouw' gezien, de nogal van de Nederlandse methode afwijkende opvatting over restauratie, maar ook een boerderij waar het oorspronkelijke vakmanschap nog wel toepassing vond.
De eerste boerderij was in het historische vestingstadje Oudeschans: een Oldambtster boerderij uit 1770 met een imposant voorhuis uit 1857. Tot 2001 was de boerderij nog in gebruik als boerderij, daarna kreeg zij een woonbestemming en werd gerestaureerd. Helaas legde een fatale brand op 11 december 2020 de boerderij in de as, waarna alleen het woonhuis nog gerestaureerd kon worden.
Oudeschans: Woonkamer in de originele kleuren met ambachtelijke betimmering en enkele decoraties.
De deftige entree met royale gang leidde ons naar decoratief zéér fraaie woonkamer met hoog plafond, waar wij door Bert en Elles Dost, de eigenaren van de boerderij, ontvangen werden. De warme kleuren van het ambachtelijke schilderwerk met decoratieve elementen en de luxe betimmering maakte een diepe indruk. Bij een tweede woonkamer heeft het behang de brand doorstaan en kon nog gered worden. Dat laatste gold niet voor de schuur.
Deze is wel opnieuw opgebouwd, maar in verband met de hoge kosten ingekort van tachtig naar zeventig meter. Voor het nieuwe gebintwerk heeft het echtpaar voor uit Frankrijk geïmporteerd eikenhout gekozen. Dit geeft volgens Elles veel meer een gevoel van grote ‘ouderdom’ dan het hedendaagse grenen.
De ingekorte schuur is nog steeds erg groot. Hier met nieuw industrieel gezaagde bintwerk en aan het eind zicht op de moderne inbouw.
Aan het begin van de 19de eeuw is er een Engelse landschapstuin om de boerderij aangelegd: voor het echtpaar een nieuw project om die weer in meer oorspronkelijk staat te gaan brengen.
Daarna naar de tot restaurant-café verbouwde boerderij Tammenhof in Bunderhee, -naast de middeleeuwse stins- waar we werden getrakteerd op Ostfriesische thee. In Rheiderland met zijn vruchtbare vette kleigrond werden de eerste enorme ‘Gulfhofen’ gebouwd en van hieruit heeft het type zich ook over Groningen verspreid. De oorspronkelijke boerderij was in 1899 afgebrand en royaal herbouwd met het voorhuis in regionale neogotische vormen. Tussen boerderij en stins werd een Engelse landschapstuin aangelegd.
De opnieuw met origineel bouwmateriaal opgebouwde Tammenhof in Rheiderland.
De Ostfriesland-Stiftung heeft de zwaar vervallen boerderij in 2019 ‘gerestaureerd’. De Duitse opvatting omtrent restauratie wijkt radicaal af van de Nederlandse: de gehavende boerderij werd volledig afgebroken en met het historische materiaal steen voor steen weer opgebouwd.
Hoewel de historische materialen opnieuw zijn gebruikt, oogt het resultaat feitelijk als een nieuw opgetrokken boerderij in oorspronkelijke vorm. Helaas gaat bij deze vorm van ‘herbouw’ de nodige historische informatie verloren. Hetzelfde is gebeurd met de middeleeuwse stins.
Tammenhof voor de oorlog, nog in volle glorie met landschapstuin.
Hof Groeneveld uit 1780, in ambachtelijke stijl opgetrokken.
De verrassing was bewaard voor het eind: de boerderij: Hof Groeneveld in Bunderneuland uit 1780. Dit is één van de laatste bewaarde oorspronkelijke Gulfthäuser van Duitsland. De boerderij is al een aantal generaties eigendom van de familie Groeneveld en tot 1980 in functie gebleven. Het was een gemengd bedrijf met het accent op akkerbouw.
Met slechts tien melkkoeien had het bedrijf, gezien zijn omvang, opvallend weinig vee. De huidige eigenaren Hebo en Ulrike Groeneveld hebben tussen 2016 en 2020 de boerderij zorgvuldig gerestaureerd. Hebo vertelde over de mooie logeerpartijen bij zijn grootouders. Hij wilde het historische pand in stand houden zoals het was, maar met hedendaags comfort. Voor hun voorbeeldige restauratie ontvingen zij in 2020 de ‘Bundespreis für Handwerk in der Denkmalpflege’.
Het metselwerk heeft een bijzonder kruisverband en met stenen kops in de muur gemetseld, waarbij op sommige plekken de schelpen nog zichtbaar zijn.
Hierboven en hieronder: De nog niet gerestaureerde schuur heeft nog de sfeer van het boerenbedrijf van weleer.
Hebo wees enthousiast op allerhande details en welk een vakmanschap eraan te pas kwam voor het bouwen van zo’n fraaie boerderij met royaal voorhuis. Ook de imposante schuur maakte indruk en is als geheel niet betrokken in de restauratie. Een deels lemen vloer is hier nog bewaard gebleven, evenals de oude paarden- en koeienstallen.
De imposante schuur met nog deels de keilemen vloer.
De reisleider spreekt zijn lof uit voor het werk van de familie Groeneveld (Ubo met witte pet).
Tekst en foto’s Wiebe Hoekstra, bestuurslid BsF
Openingsbeeld: Oldambtster boerderij uit 1770 in Oudeschans.